Nadużycie zaufania w obrocie gospodarczym

Przestępstwo to uregulowane jest w art. 296 Kodeksu karnego:

„Art. 296. § 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach,podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił w całości wyrządzoną szkodę.”

Sprawcą wskazanego przestępstwa może być jedynie osoba, która została zobowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi osoby fizycznej lub prawnej, jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przy czym zobowiązanie to musi wynikać z ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy. Chodzi więc o staranne działanie, którego celem jest odniesienie sukcesu gospodarczego. Należy zauważyć, że wbrew pozorom krąg osób, które mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności na podstawie tego przepisu jest bardzo szeroki - potencjalnie przestępstwo to mogą popełnić rodzice zajmujący się z mocy ustawy sprawami majątkowymi swoich dzieci, kurator ustanowiony przez sąd dla osoby nieletniej lub nieobecnej czy administrator domu. Każdorazowo należy również badać, czy nakaz zajmowania się cudzymi sprawami majątkowymi nie został na potencjalnego sprawcę nałożony w drodze decyzji właściwego organu lub czy wynika z umowy, przy czym każdą umowę, czy decyzję należy dokładnie przeczytać, by móc stwierdzić, czy tworzy ona tego rodzaju obowiązek. Podkreślić należy, iż samo przekroczenie uprawnień czy niedopełnienie obowiązków nie przesądza o popełnieniu przestępstwa. Dochodzi do niego dopiero wówczas, gdy działanie przyniosło faktyczną szkodę majątkową. Musi to być znaczna szkoda, czyli musi przekraczać dwustukrotną wartość minimalnego wynagrodzenia.

Surowsza kara przewidziana jest dla sprawcy, który działa na szkodę podmiotu, którego sprawami majątkowymi miał się zajmować w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to znaczy polepszenia swojej sytuacji ekonomicznej. Surowsza kara grozi również, gdy w wyniku działania sprawcy powstała szkoda w wielkich rozmiarach - jej wartość musi więc wynosić tysiąckrotność minimalnego wynagrodzenia. Jeśli sprawca dopuścił się przestępstwa w wyniku nieumyślnego działania, kara wobec niego zastosowana będzie łagodniejsza, nawet jeśli jego zachowanie wyrządziło szkodę w wielkich rozmiarach lub osiągnął on korzyść majątkową. Możliwe jest zastosowanie kary łagodniejszej, jeśli jeszcze przed wszczęciem postępowania karnego sprawca dobrowolnie naprawił szkodę w całości. Jeśli szkoda została naprawiona już po wszczęciu postępowania sprawca może nadal liczyć na nadzwyczajne złagodzenie kary.