Oszustwo kredytowe

Regulacja sankcjonująca przedmiotowy czyn zawarta jest w art. 297 Kodeksu karnego:

„Art. 297. § 1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi - kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie powiadamia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego, określonego w § 1, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z elektronicznego instrumentu płatniczego.
§ 3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, określonych w § 1, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.”

Sankcjonowany czyn obejmuje posłużenie się:

  • dokumentem podrobionym, a więc potocznie mówiąc sfałszowanym,
  • dokumentem przerobionym, a więc autentycznym, którego jednak treść została zmieniona na niezgodną z prawdą,
  • dokumentem zawierającym nieprawdziwe informacje, a więc autentycznym, który jednak zawiera niezgodną z rzeczywistością treść,
  • dokumentem nierzetelnym, a więc np. takim, który zawiera niepełną treść, ze względu na którą może sugerować nieprawdę lub wprowadzającym w błąd,

lub złożeniem pisemnego oświadczenia, jeśli nieprawdziwe czy nierzetelne informacje tam przedstawione miały znaczenia dla uzyskania kredytu, czy jakiś środków finansowych z instytucji publicznych, czyli np. dotacji, subwencji, lub też miały wpływ na wygraną przetargu na zamówienie publiczne.

Osoba popełnia przestępstwo także, jeśli swoim zachowaniem chce umożliwić innej osobie uzyskanie kredytu czy dotacji, np. pracodawca przedstawia zawyżone zaświadczenie o zarobkach pracownika, by zwiększyć jego szanse uzyskania kredytu w banku. Samo uzyskanie kredytu bez wymaganego dokumentu, a co za tym idzie swoiste zatajenie prawdy nie stanowi przestępstwa, gdyż to do zadań instytucji finansowych należy dokładne badanie każdej sprawy bez przyjmowania jakichkolwiek założeń dotyczących danego przypadku.

Przestępstwo zostanie również popełnion, jeśli pomimo przedłożenia nieprawdziwych dokumentów nie uda się uzyskać kredytu, czy dostać subwencji/ dotacji. Karane jest już samo zachowanie, wystarczy by było ukierunkowane na określony cel, tj. by sprawca przedkładał te dokumenty czy oświadczenia w celu uzyskania kredytu. Przestępstwem jest również niedopełnienie obowiązków ciążących na danej osobie, a polegające na niezawiadomieniu właściwego podmiotu o okoliczności, która ma wpływ na udzielenie wsparcia finansowego lub jego wysokość, a która budzi wątpliwości, np. jeśli osoba, do której kompetencji należy wstępna kontrola wniosków kredytowych poweźmie wątpliwość co do prawdziwości dokumentu, który potwierdza pozostawanie w stosunku pracy przez osobę ubiegającą się o kredyt, a jest to kluczowe dla jego przyznania musi już na wstępie zawiadomić właściwy organ o swoich podejrzeniach, zawiadomienie będzie konieczne również w przypadku, gdy treść dokumentu stwierdzającego wysokość dochodów danej osoby wydaje się wątpliwa.

System prawny przewiduje, że osoby, które uzyskały wsparcie finansowe w zakazany przez prawo sposób mogą uniknąć kary, jeśli same zrezygnowały z dotacji czy z zamówienia publicznego, czy też zaspokoiły roszczenia pokrzywdzonego, np. zwróciły kredyt z odsetkami. Natomiast osoby, które popełniły przestępstwo poprzez niewywiązanie się ze swoich obowiązków mogą naprawić swój błąd i uniknąć odpowiedzialności karnej, jeśli zapobiegną wykorzystaniu wsparcia finansowego przez osobę, która je wyłudziła. Mogą to uczynić poprzez uniemożliwienie uzyskania tych środków przez osobę, która uzyskała je w zabroniony sposób, np. zablokowanie środków, cofnięcie przyznania kredytu. Mogą one również doprowadzić do odstąpienia od uzyskanego wsparcia finansowego przez takie osoby, np. niepodjęcie uzyskanego kredytu.