Przestępstwo przeciw wierzycielom

Kodeks karny sankcjonuje przestępstwa popełnione na szkodę wierzycieli w art. 300:

„Art. 300. § 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.”

Przestępstwa tego typu dopuszcza się osoba, która w obliczu poważnych kłopotów finansowych w momencie, w którym zdała sobie sprawę z faktu, że nie będzie w stanie wywiązać się z ciążących na niej zobowiązaniach podejmuje działania, których efektem jest to, że osoba względem, której jest zobowiązana (wierzyciel) nie ma w ogóle z czego zaspokoić swoich roszczeń lub działania sprawcy sprawiły, że będzie mógł to zrobić ale tylko częściowo. Dłużnik może uzyskać taki skutek poprzez:

  • usuwanie swojego majątku, np. wywóz do innej miejscowości cennych maszyn z fabryki, które mogłyby być zajęte przez komornika,
  • ukrywanie- chodzi o ukrywanie składników majątkowych w dosłownym rozumieniu tego słowa, czyli ich chowaniu w miejscu niedostępnym dla wierzyciela czy komornika prowadzącego egzekucję, np. potajemne wynajęcia skrytki w banku, w której składa się na przechowanie drogocenną biżuterię; z ukrywaniem mamy również do czynienia, gdy dana osoba zataja fakt posiadania określonego majątku, jeśli została zobowiązana do jego ujawnienia, np. ukrywa fakt, że w drodze dziedziczenia nabyła atrakcyjną działkę budowlaną w dobrej lokalizacji podczas, gdy sąd prawomocnym postanowieniem nakazał ujawnienie posiadanego majątku,
  • zbywanie, np. sprzedaż samochodu osobowego, będącego własnością dłużnika i przeznaczenie pieniędzy na wycieczkę zagraniczną; dłużnik również popełnia przestępstwo, jeśli sprzedaje rzecz należącą do niego, by spłacić inna osobę ,gdyż jego działanie przynosi jednocześnie szkodę innej osobie,
  • obdarowanie innej osoby, np. przepisanie na syna własności mieszkania,
  • niszczenie, np. celowe potłuczenie jednej filiżanki, będącej elementem kolekcji, która jedynie w komplecie miała jakąkolwiek wartość rynkową,
  • rzeczywiste lub pozorne obciążenie, np. oddanie w zastaw nowoczesnego zestawu kina domowego dla zabezpieczenia niewielkiej pożyczki,
  • uszkodzenie tych składników majątku, które zostały zajęte na poczet spłaty długu lub takich, które mogą być dopiero zajęte w przyszłości, np. uszkodzenie samochodu, powodujące znaczne obniżenie jego wartości.